Doksanlardan bu yana toplumsal cinsiyet, cinsel kimlik, psişe, özne oluşumu ve beden u¨zerine yaptığı çalışmalarla du¨şu¨nsel hayata yön vermiş son derece önemli bir du¨şu¨nu¨r olan Judith Butler; Foucault, Deleuze ve Lacan gibi du¨şu¨nu¨rlerin açtığı ufukta yu¨ru¨mu¨ş, ele aldığı konuları bu du¨şu¨nu¨rlerin ışığında tartışmıştır. Çalışmalarıyla feminist du¨şu¨nceye yeni boyutlar kazandırmayı amaçlayan du¨şu¨nu¨r, özellikle toplumsal cinsiyetlerin tartışılmasında kadın-erkek kutupsallığının mutlak olarak alınmamasını savunur. Zira Butler’a göre “kadın” ve “erkek”, birtakım özsel niteliklerin belirlediği sabit kategoriler olarak göru¨lmemelidir. Öznenin cinselliği, bu tu¨r dışlayıcı ve sabitleyici kategorilerle değil, pratiklere ve bunların yol açtığı akıcı kimlik oluşumlarına yapılan göndermelerle ele alınmalıdır.
İktidarın Psişik Yaşamı, Butler’ın Foucault’cu özne anlayışından hareketle özne-iktidar ilişkisini ele aldığı bir çalışma. Butler bu kitabında farklı kaynaklara yönelerek Foucault’nun çalışmasında teşhis ettiği şu önemli paradoksa mercek tutuyor: Eğer iktidar sadece özneyi kısıtlayan değil, aynı zamanda özneyi kuran temel unsursa, o halde herhangi bir iktidar ilişkisi olmadan öznenin var olamayacağını söylemek zorundayız. Peki eğer iktidar ilişkilerinden azade bir özneden bahsedemeyeceksek, öznelerin iktidara direnebileceklerini ya da tabi olduklarını söylememiz nasıl mu¨mku¨n olacaktır? Özne basit anlamda iktidarın bir u¨ru¨nu¨ mu¨du¨r, yoksa özneyle iktidar arasında daha karmaşık bir ilişki mi söz konusudur?
Butler, bu sorunu çözmek u¨zere Hegel, Nietzsche, Freud, Althusser gibi du¨şu¨nu¨rlerin kuramlarına başvuruyor; mutsuz bilinç, kara vicdan, çağırma, özdeşleşme ve melankoli gibi kavramları Foucault’nun kuramıyla iletişime sokarak psişenin iktidarla olan ilişkisinin basit bir kabullenme ve içselleştirmeden ibaret olmadığını vurguluyor. Butler böylece sözu¨nu¨ ettiğimiz döngu¨sellikle baş etmeye çalışıyor, ancak bunu yaparken onu devre dışı bırakmayı değil, derinleştirip inceltmeyi hedefliyor. Butler, diğer kitaplarında başlattığı çizgiyi su¨rdu¨rerek, İktidarın Psişik Yaşamı’nda da öznenin kuruluşunda pratiklerin, performansın ve değişken özdeşleşme ilişkilerinin önemini irdeliyor. Sonuçta karşımıza, içinde çeşitli eylem ve özdeşleşme olanakları barındıran, akıcılığı sayesinde her tu¨rlu¨ sabitleştirici sınırı ihlal edebilen, değişime açık bir özne resmi çıkıyor: İktidarın sınırlayıcı ve dönu¨ştu¨ru¨cu¨ imkânlarını kendi bu¨nyesinde buluşturan, eylemsel ve u¨retici enerjisini bu çatışmadan alan bir özne.
Renk Bilgisi
karışıkçokrenkli