İnsanın Trajedisi

Habsburg’lardan bağımsızlaşmak için başlayan 1848 Macar isyanının bozguna uğraması, yenik düşen Macar halkını kökten dönüştürmüştür. Devrime iştiraki sebebiyle hapse düşen Imre Madách, 1852 sonunda salıverilmesinden sonra memleketine döndüğünde harabeye dönmüş bir yurt, mağlup bir halk buldu. Yenilginin ateşinde kendini edebiyata veren Madách, İnsanın Trajedisi’ni yazmaya girişir. Adem ve Havva’nın –Şeytan’ın kılavuzluğunda– cennetten düşüşünden başlayarak, Firavun’un Mısır’ından popülizmin yokettiği Atina’ya, hedonist Roma’dan taassubun esir aldığı Konstantinopolis’e, 1789’un Paris’inden materyalist Londra’ya ziyaretlerde bulunur. Gelecekte ise Fourier’nin ütopyacı toplumu “falanster”e, uzayda yaşamın yabancılaştırıcılığına ve güneşin sönmek üzere olduğu buzul çağında insanlığın son günlerine şahitlik ederiz. Madách, insanın trajedisinin ve özgür iradenin zalim iyimserliğinin epiğini yazıyor.

“Madách'ın yaşadığı çelişki, sadece Macar soylularının liberalizmi meselesi değil, tüm Avrupa liberalizminin meselesidir… Mesele, kişinin liberal dünya görüşünün bir sonucu olarak kendi inançlarını eyleme geçirememesidir… Dünya edebiyatındaki pek çok eserin temeli bu tür bir çelişkidir… O, bu meselenin Macaristan'a özgü bir boyutunu ele alıyor.” György Lukács