Muhacirler İmparatorluğu

1850’ler Birinci Dünya Savaşı arasında, yaklaşık bir milyon Kuzey
Kafkasyalı Müslüman Osmanlı İmparatorluğu’na sığındı. Bu Müslüman
muhacirlerin iskânı, Osmanlı Devleti'ni değiştirdi, bölgesel ekonomileri
canlandırdı fakat aynı zamanda toprak üzerindeki rekabeti kızıştırdı ve
bazen mezhep gerilimlerine zemin hazırladı. Rus ve Osmanlı
imparatorluklarının sınırlarında temel değişikliklere neden oldu.
Muhacirler İmparatorluğu, geç dönem Osmanlı tarihini kitlesel yerinden
edilme olgusu üzerinden yeniden kurguluyor ve modern Ortadoğu’daki
muhacir iskânı uygulamalarının kökenlerini gün yüzüne çıkarıyor.
Vladimir Hamed-Troyansky, tarihyazımsal bir düzeltme sunuyor: 19.
yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu, Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş
Milletler’in kurduğu mülteci sistemlerinden çok daha önce bir mülteci
rejimi oluşturmuştu. Henüz uluslararası mülteci hukukunun gelişmediği
bir çağda devletin yükümlülükleri ve muhacirlere sağlanması gereken
yardım konusunda beklentiler yarattı.
“Muhacirler İmparatorluğu Türkiye, Ürdün, Bulgaristan, Gürcistan, Birleşik
Krallık ve Rusya başta olmak üzere, özerk Kuzey Kafkasya cumhuriyetleri
Kabardey-Balkar, Kuzey Osetya-Alanya ve Dağıstan ile Romanya,
Ermenistan, Azerbaycan ve ABD’nin de aralarında bulunduğu yirminin
üzerinde devlet arşivinde ve özel arşivlerde yürütülen kapsamlı
araştırmalara dayanmaktadır. Göçe yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı
yaklaşımlar benimseyerek mülteciliğin farklı yüzlerini ya da muhacirlerin
yerlerinden edilmelerini nasıl deneyimlediklerini keşfe çıkmaktadır.”
VLADIMIR HAMED-TROYANSKY