Nil Kıyısında Bir Hekim

Bağdat’ın felsefe ve tıp mahfillerinde yetişen, ardından Selahaddin Eyyûbî’nin sarayından Kahire’nin dar sokaklarına uzanan bir ilim yolcusudur Abdu¨llatif el-Bağdadî. 13. yu¨zyılın bu nevi şahsına mu¨nhasır âliminin kaleme aldığı elinizdeki bu eser, sıradan bir seyahatnamenin ötesinde bugu¨nku¨ modern disiplinlerin sınırlarını zorlayan entelektu¨el bir başyapıt niteliğindedir.
Bağdadî bu eserinde; Nil’in taşmasıyla şekillenen tarım
ekonomisinden antik piramitlerin mu¨hendislik sırlarına, Mısır’ın bitki örtu¨su¨nden tıbbi farmakolojiye, hamam ve mescitlerin özelliklerinden dönemin sarsıcı kıtlık ve salgın hastalıklarına kadar çeşitli konulardaki gözlemlerini titizlikle kaydeder. Ancak bu kitabı asıl kıymetli kılan, sadece sunduğu ansiklopedik bilgiler değil; Bağdadî’nin “gözlem” ve “deney” u¨zerine kurulu sarsıcı metodolojisidir. O, Galen gibi otoritelerin anatomik hatalarını mezarlıklardaki iskeletleri inceleyerek du¨zeltecek kadar cesur; halkın gu¨ndelik yaşamındaki “aleladeliği” felsefi bir dikkatle ele alacak kadar derinliklidir.
Gu¨nu¨mu¨z okuru için bu eser; sadece Orta Çağ Mısırı’na dair bir panorama sunmakla kalmıyor, aynı zamanda bir İslam âliminin zihin du¨nyasını, eleştirel yakla?ımını ve disiplinlerarası dehasını görme imkânı tanıyor.