Olaylardan Umdelere

Yaklaşık on beş asır önce indirilmesine rağmen, bugün indirilmiş gibi güncelliğini muhafaza eden ve inzâl edildiği günden bugüne kadar herhangi bir tahrife uğramadan gelen Kur’ân-ı Kerîm’de, insanın dünyâ ve âhiret hayatını tanzîm eden nice umdeler, erdemler ve ahlâkî prensipler bulunmaktadır. Bu prensiplere uyulduğu ve lâyık-ı vechile yaşandığı takdirde dünyâda ve âhirette insanın ebedî saâdetini sağlayacağı muhakkaktır.
Kur’ân ilimlerinin en önemli şubelerinden birisi “esbâbu’n- nuzûl”dür. “Esbâbu’n-nuzûl”, Rasûl-i Ekrem Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Efendimiz’in risâlet döneminde vukû bulan ve Kur’ân’ın bir veya birkaç âyetinin yahut bir sûresinin inmesine yol açan olay, durum ya da herhangi bir şey hakkında Hz. Peygamber Efendimiz’e sorulan sorudur. Nuzûl sebeplerini bilmenin Kur’ân’ın doğru anlaşılmasında birçok faydası vardır. Bunlardan en önemlisi âyetlerdeki hükmün vaz‘ oluşuna sebep teşkil eden “hikmet”i bilmektir.
Âyet ve sûrelerin bir sebebe bağlı olarak gönderilmesi, onların sadece hedefleriyle ilgilidir. “Bu sebepler olmasaydı o vahiy bölümleri inmeyecekti” tarzında bir görüş ileri sürmek doğru değildir. Zîrâ Kur’ân vahyi Allâh’ın ezelî kelâmıdır. Bu kelâm, şöyle ya da böyle ilâhî irâde doğrultusunda indirilecektir. Bahse konu sebepler, bu “İlâhî İrâde”nin tecellîsinden ibârettir. Kelâmullâh, sonsuz boyutları ve imkânları kucaklayan ahlâkî, itikâdî, ictimâ‘î, siyâsî ve edebî prensipleri sînesinde barındıran ilâhî bir kitaptır.
Kur’ân’da beyân edilen umdeler sayesinde konunun esaslarına değinilerek, sonradan gelecek okuyuculara yorum kapısı aralanmaktadır. Kur’ân-ı Kerîm’e, tarihin belli bir döneminde indirilen, o dönemin sonunda işlevini kaybeden bir kitap olarak bakılmamalıdır. Zîrâ Kur’ân’ın özgün metni ile okuyucuya bazı temel umdeler verilmekte, o prensipler ışığında, yorumlama süreci başlatılmaktadır. Mezkûr umdeler asla eskimeyen, yürürlüğü sona ermeyen erdemlerdir.